Weblog

Van 24 t/m 30 augustus maakte ik mijn eerste reis naar Roemenië. Nog dit jaar is het de doelstelling om daar een IT outsourcing bedrijf te starten. Je kunt veel desk research doen, maar met de eigen ogen dingen zien is toch nog iets waardevoller. Doel van de eerste trip was een kennismaking met land en steden, de eerste mogelijke partners & leveranciers spreken, werkwijzen en ervaringen leren, uitzoeken wat er nodig is om een lokale BV op te zetten (SRL) en natuurlijk de aannames uit mijn businessplan toetsen. In zeven dagen bezocht ik zes steden: Boekarest, Brasov, Iaşi, Cluj-Napoca en Timişoara. Een druk reisprogramma met vijf vluchten, een ritje per huurauto en een lange treinreis. Druk, hectisch, onzeker, maar ook zeer inspirerend en leerzaam. Ik had de ervaring voor geen goud willen missen. Tijdens de reis hield ik mijn eigen dagboek met ervaringen bij, de belangrijkste highlights zal ik er uit pakken.

Dag 1 en 2 - Boekarest
Na een korte vlucht vanaf Brussel (2,5 uur) land ik op een warm Boekarest-Otenpi. Je verliest onderweg een uur door het tijdsverschil. In Boekarest is het een uur later. Ondanks dat er ruim 2 miljoen mensen in de stad wonen is het een kleine, bescheiden luchthaven. Mijn eerste taxichauffeur behoort tot het ‘gilde van de graaiers’. Een deel van de bevolking dat graag een graantje meepikt van de buitenlanders. Het ritje van 25 minuten kost me 30 euro. Later zal ik leren dat dit ruim boven het normale tarief ligt. Maar autorijden in Boekarest is dan ook een kunst. Het verkeer is een hel en staat op momenten compleet vast. Slingeren en claxonneren is eerder regel dan uitzondering, evenals het compleet blokkeren van kruispunten.

Vanuit mijn hotelkamer heb ik een mooi uitzicht over de stad, waar het vroegere paleis van Ceauşescu hoog boven de stad uitsteekt. Weinig gebouwen in Boekarest zijn hoger dan 10 verdiepingen en lijken allemaal op elkaar. Grote, vierkante betonklompen. Eenheidsworst dus. Behalve het voormalige paleis van ‘Big Brotherescu’, dat tegenwoordig nog steeds dienst doet als parlementsgebouw. In de avond bezoek ik Piata Romana, een soort van uitgaanscentrum, om een hapje te eten. Daar is weinig meer terug te zien van het vroegere communisme. McDonalds en KFC zijn overal, evenals talloze reclameborden. Dan blijkt ook dat een gemiddelde taxirit 1,75 LEI kost (delen door drie voor euro’s).

Na een weinig smaakvol avondmaal terug in het hotel leer ik dat er nog grotere graaiers zijn dan Roemeense taxichauffeurs. Door een gebrek aan gratis Wifi ben ik aangewezen op UMTS om nog wat te werken. De kosten voor internationaal dataverkeer moeten echt goedkoper!

De volgende dag heb ik vier afspraken. Met een werving & selectiebureau, een Nederlander in den vreemde (Igor Jitta), een consultancybedrijf en de Nederlands-Roemeens KvK. De leermomenten van de dag zijn dat Boekarest nog maar nipt onder de levensstandaard van andere Europese steden ligt, dat er ook druk op de arbeidsmarkt is, Roemenen graag voor buitenlanders werken en veel contactpersonen in Boekarest tippen Iaşi als een goede vestigingsstad voor mijn doeleinden. Op het eind van de dag zie ik op CNN dat Infosys, een toonaangevend outsourcing bedrijf uit India het Engelse Axion koopt voor een slordige 500 miljoen. De wereld wordt inderdaad steeds platter.

Dag 3 - Brasov
Brasov ligt ongeveer 170 kilometer ten noorden van Boekarest. De stad heeft geen eigen luchthaven, dus het wordt een rit per huurauto. Voor de zekerheid heb ik maar een kleine 4×4 gehuurd (Hyundai Tucson). Het verkeer in Boekarest is wederom een hel, dus het kost me 1,5 uur om de stad uit te komen. In Nederland doe je op een goede dag 2 uur over 170 kilometer, maar de rit naar Brasov kost me uiteindelijk 3,5 uur.

Op het moment dat ik een beetje door kan rijden wordt ik gelasergund door de Roemeense politie en staande gehouden op een norse wijze. Ik reed 92 waar ik 70 mocht. Geen idee, iedereen reed hetzelfde tempo. De ‘echte’ boete is 200 euro. Ik maak wat grappen dat ik een hartstilstand van hem krijg en de sfeer wordt lacherig. Op de vraag wat ik in Roemenië doe vertel ik mijn verhaal. Daar heeft men waardering voor en de agent zegt schappelijk te zullen zjin. Voor 100 LEI praten we nergens meer over. Zonder bon, zodat de drie heren alles in eigen zak kunnen steken realiseer ik me later. Dit is de corruptie waar je vaak over hoort.

Het volgende stuk van de toch maar 170 kilometer naar Brasov kenmerkt zich door stilstand. Vele wegwerkzaamheden waar er maar een baan open is. Ik kom door het oliegebied van Ploiestie en zijn veel Ja-knikkers (oliebronnen). Dan doemen de Karpaten op en veranderd Roemenië in Zwitserland. Met heuse luxe skioorden. De bergrit is fantastisch maar er komt geen eind aan. Uiteindelijk kom ik na 3,5 uur aan in Brasov en realiseer ik me dat ik niet veel tijd daar heb. Om iets voor 21:00 vlieg ik namelijk naar Iaşi. De kennismaking met de stad blijft daarom beperkt tot drie kwartier rondcruisen. Gelukkig is het deze dag niet gelukt om afspraken te plannen, dat was onmogelijk geweest. Brasov is een hele andere stad dan Boekarest. Rustiger en minder lelijke huizenblokken.

Op de terugweg realiseer ik me pas hoeveel geld de EU in het berggebied rond Brasov pompt. Wegen worden vernieuwd, ik zie glasvezel in de grond verdwijnen en spoorlijnen worden vernieuwd. Ik zie vele borden met ‘financed by the EU’. Enkele honderden miljoen worden geïnvesteerd in dit gebied van ons belastinggeld. Of het nodig is betwijfel ik. In ieder geval niet in de luxe skigebieden. Veel big ass cars daar, dus laat die maar waaien. Waarschijnlijk de nouveau riche van Boekarest.

In de avond vlieg ik met een propeller vliegtuig naar Iaşi. Ik vlieg ‘businessclass’, maar daar moet je je niks bij voorstellen. Het enige verschil is het gordijn tussen ons en de rest van de reizigers. Het vliegveld van Iaşi is schattig klein. De aankomsthal is maar net iets groter dan mijn eigen kantoor. Na wederom een snelle taxirit check ik vermoeid in in Hotel Moldova. Hotel Moldova is een groot contrast met de hotels in Boekarest. Barebones, zonder franje, kitsch en goedkoop. Dat is precies wat ik van Roemenië verwachtte en wat ik in de afgelopen twee dagen niet zag. Ik zag in het begin een land dat veel rijker is dan ik dacht. Hier zit ik dicht tegen Moldavië en hoor je zelfs in het dialect de Russische invloeden. Voor het slapen gaan zie ik wel dat ik uitkijk op een paar werkelijk schitterende gebouwen in Iaşi en ik ben benieuwd wat de dag van morgen gaat brengen.

Dag 4 - Iaşi
Vandaag is zo’n dag waar je het als ondernemer allemaal voor doet. Een dag dat echt alles meezit en goed gaat. Ten eerste is Iaşi een prachtige stad. 600 jaar historie met dito gebouwen gecombineerd met Roemeens minimalisme. Afstanden zijn goed te doen, het verkeer doet normaal (men laat elkaar zelfs voorgaan).

De dag begint met het treffen van de juiste taxichauffeur. Een grappig mannetje dat nauwelijks Engels kan. Hij leert mij Roemeens, ik hem Engels. Hij belt mijn contactpersonen om de adressen te verifiëren en ze te vertellen dat die belangrijke meneer uit Holland er aan komt. Kortom: ik huur hem in om me naar alle afspraken te brengen en dat kost me welgeteld minder dan 15 euro, terwijl ik ruime fooien geef.

Het eerste contact bij Code40 is ook helemaal ok. Code40 is een outsourcing bedrijf met Nederlandse aandeelhouders (Maxcode en Innopay). Ze hebben onder andere Ideal gebouwd. Mijn contactpersoon ziet me niet als een concurrent en vertelt me alle ins en outs. Slechts vijfentwintig jaar oud, maar stuurt wel een team aan van 20 man. Perfect engels, ambitieus. Helemaal goed. Mooi kantoor ook, helemaal in de stijl van ons eigen pand (inclusief zitzakken en gamecomputers).

De tweede afspraak bij Adecco is ook veel beter dan ik gehoopt dat. Echt hele diepe informatie over de HRM markt in Roemenie. Ik wordt met alle egards behandeld en ze hebben zich ontzettend goed voorbereid. Is een serieuze optie als recruitment agency. We moeten rekenen op 5-6 weken in de setup. Na afloop van het gesprek brengen ze me persoonlijk naar een shopping mall waar ik snel wat eet. Helemaal relaxed en west-europees inclusief hypermarket, electronica stores etc. Via een andere taxi ga ik naar de meetingpoint met mijn eigen mannetje dat me wederom perfect op de volgende afspraak brengt. Antal is een recruitment agency en de manager heeft op verschillende plekken in de wereld gewerkt. Haar verhaal komt 100% overeen met wat ik bij Adecco hoorde. We kunnen er vanuit gaan dat een goede programmeur tussen de 600 en 1.000 euro per maand kost. Dat betekent dat Iaşi, inclusief het leefklimaat daar, met een eigen luchthaven en de zeer behulpzame mensen een serieuze optie is geworden.  De stad is ongeveer 3x zo groot als ’s-Hertogenbosch (> 300.000 inwoners), het is er 2-3 keer zo goedkoop en er komen 6x zoveel afgestudeerde IT-ers uit de schoolbanken als in onze eigen stad. Vanaf nu ligt iedere te bezoeken stad langs de Iaşi meetlat!

De avondvlucht naar Cluj-Napoca valt best mee. Bij vertrek een goede blik op Iaşi gekregen en ook vanuit de lucht ziet het er mooi uit. Ligt midden tussen de rivieren en een beetje tegen de bergen aan. Op Boekarest-Otenpi begin ik al thuis te raken en ik  weet zelfs de stopcontacten te vinden om alle apparatuur weer op te laden. Bij aankomst in Cluj-Napoca blijkt dat ze het vliegveld grondig aan het uitbreiden zijn. Een nieuwe aankomsthal is al af. Je kunt wel zien dat ze hier al een stapje verder zijn dan in Iaşi. Mijn ‘hotel’, het Ncounter Business Center blijkt niet echt in het hart van de stad te liggen. Ik heb in ieder geval de grootste hotelkamer / appartement ooit. Vanaf het bed zie je de TV nauwelijks. Maar ook mega ongezellig en zelfs een beetje troosteloos. De kamer is zo groot dat je er met gemak met 5-6 mensen in zou kunnen werken. Arriveren in het donker heeft 1 nadeel. Je ziet de volgende dag pas hoe de stad is.

Dag 5 - Cluj-Napoca
De taxirit naar de eerste meeting leert dat Cluj-Napoca ook een mooie stad is. Drukker dan Iaşi en er wordt nog erg veel gebouwd. Dat was ook te merken bij mijn hotel waar ik wakker werd van de wegwerkzaamheden. Ondanks dat ze bij the Netherlands Business Support Office maar een uur voor me hebben is het een aangenaam gesprek met een eerlijk advies: kies voor Iaşi. De bedrijven in Cluj-Napoca hebben ook al moeite met het vinden van IT-ers. Dat komt deels door de aanzuigende werking die Europese multinationals zoals Siemens en Nokia daar hebben.

De volgende afspraak met de directeur van het Ncounter Business Centre is een aparte ervaring. De man spreekt alleen Italiaans en een Italiaans, Roemeens, Engelse dame doet de vertaling. Toch is het een goed gesprek (wel vermoeiend) waarin ze vertellen welke fouten je kunt maken als buitenlander. Centrale boodschap is dat Cluj-Napoca interessant is omdat mensen daar doen wat ze zeggen (Rotterdamse mentaleit). Het Ncounter centre kan je met veel zaken helpen, helaas alleen in Cluj-Napoca. Door de vele zaken die ze bieden denk ik ook niet dat ze veel toegevoegde waarde hebben. Wel vertellen ze nog leuke verhalen over onroerend goed in Roemenië. De ‘boom’ is over nadat de banken de leningkraan hebben dichtgedraaid. Prijzen zullen stabiliseren. Veel aannemers hebben zelf geen geld op de bank en financieren hun projecten direct met het geld van mensen die tekenenen nadat ze leuke plannen hebben gezien, maar vaak raken die aannemers verderop in het traject in de problemen. Dan kun je dus fluiten naar je geld.

De derde afspraak van de dag is een totaalleverancier, maar blijkt wel een vierpitter te zijn. Wederom een leuk gesprek, maar de kans dat ik dat soort leveranciers inschakel is erg klein. Hij praat in een tempo dat hoger ligt dan dat van Vincent Everts :-) Ik zie wel voor het eerst een Roemeens huis van binnen. Niet groot, wel leuk ingericht. We praten 1,5 uur en eigenlijk bevestigt hij mijn beeld van de gehele week. Niks nieuws onder de zon dus.

De reis naar Timişoara is per trein. Het station in Cluj-Napoca is een cultuurshock. Hier zie je de armere tak van de bevolking, sleepend met grote tassen. Het juiste spoor is snel gevonden en ik heb tijd genoeg, 10 minuten te laat komt mijn trein aan in Cluj-Napoca (22:25). De trip naar Timişoara zal tot 04:45 duren. Ik heb wel 1e klas geboekt. Een ticket kost 70 LEI voor een reis van enkele honderden kilometers. Gelukkig is het niet druk in de trein. Het is wel een oud, degelijk barrel dat volgens mij nog uit de communistische tijd stamt. Ik houd mijn bagage wel in de gaten door de waarschuwing voor ‘gypsies’, maar dit blijkt niet echt nodig. Stipt op tijd komen we aan in Timişoara waar het hard regent.

Het Savoy Hotel is een verademing bij alle hotels die ik tot nog toe gehad heb. Een dubbelpersoons kamer voor de prijs van één en het hotel lijkt splinternieuw en is van alle gemakken voorzien.  Het is inmiddels zes uur in de ochtend en ik val in slaap met de rustgevende regen op de achtergrond. Voor het eerst kom ik echt tot rust in Roemenië.

Dag 6 - Timişoara
Heerlijk geslapen! Eerst maar eens bellen met de secretaresse van de consul, er zit een kansje in dat hij toch eerder terug is van vakantie en ik alsnog een afspraak kan maken. Maar helaas, hij is nog niet in de stad.  Ik heb dus alle tijd om iets van de stad te zien en rustig te ontbijten. Ik wandel door de stad en val van de ene in de andere verbazing. Timişoara is adembenemend mooooooi! Prachtige gebouwen, mooie pleinen en terrassen.

Ik ontdek de lokale KvK en besluit zonder afspraak binnen te stappen. De lokale bureaucraten kunnen echter wel een cursus klantvriendelijkheid gebruiken. Ik vind iemand die Engels kan en me met de nodige desinteresse te woord staat. Ik krijg echter wel wat Engelstalige informatie losgepeuterd over het opzetten van het bedrijf. Het stappenplan was me al duidelijk, maar wordt nog eens bevestigd. Personeel is een grotere uitdaging dan de setup.

Helaas laat de laatste afspraak, de directeur van het Timisoara IT Incubation Center me zitten. Men zegt dat hij naar huis is gegaan en ligt te slapen. Ondanks belletjes naar zijn huis en mobiele telefoon geen gehoor. Jammer, vooral een gemiste kans voor hem. Niets om rouwig te zijn, want ook van Timişoara weet ik inmiddels dat het door de druk op de arbeidsmarkt te duur is geworden. Het is een leuke stad om een weekendje weg te doen, maar voor zaken moet ik daar niet zijn.

Dag 7 - Terugvlucht en conclusie
Ondanks een vroege terugvlucht naar Düsseldorf (08:45) heb ik genoeg tijd voor een conclusie. Roemenië is als land al verder dan ik dacht. Vergeet het beeld van paard en kar (ondanks dat ik die wel zag). De korte samenvatting is dat het land gemakkelijk in drie regio’s opgedeeld kan worden. Het relatief rijke zuiden dat historisch gezien veel Turkse invloeden heeft, dat zie je ook terug in de hectiek, dit deel is voor mijn doeleinden al veel te ver ontwikkeld. Het armere noordoosten dat tegen Moldavië aan ligt met Iaşi wordt onze bestemming. Het voldoet aan alle criteria: beschikbaarheid van hoog gekwalificeerd personeel, de juiste Drive en Vibe waardoor het management gemakkelijker is EN het is nog meer dan betaalbaar. Deze regio is meer Russisch georiënteerd, opvallend veel mensen spreken er daarnaast Frans. Het is ook het educatief centrum van het land. Het (noord) westen van het land (Transsylvanië) is van nature erg Duits/Hongaars georiënteerd. Een prima gebied, maar de beschikbaarheid van personeel en het prijsniveau is al negatief beïnvloed door de vele (Duitse) multinationals die zich er vestigden. Het Engels van de hoogopgeleiden in het hele land is overigens prima, maar verwacht dit niet van laagopgeleiden zoals taxichauffeurs.

De terugvlucht naar Düsseldorf is een kwartiertje te laat en ik vlieg weer met een propeller jet. Wel lekker veel ruimte en grote leren stoelen in het vliegtuig. De terugreis lijkt zoals altijd langer te duren. Alles is weer bij het oude als ik vrouw en kinderen zie op de luchthaven.

De volgende stap
De volgende reis naar Roemenië staat inmiddels al gepland. Dan gaan we proberen spijkers met koppen te slaan. Ik reis op 6, 7 en 8 oktober samen met een van de mede-investeerders terug naar het land om de rechtsvorm op te zetten, kantoorruimte te kiezen en definitief een werving & selectiebureau te selecteren. Daarnaast moeten er nog tientallen andere zaken geregeld worden, maar dat kan vanuit Nederland. Ik ben al druk bezig met gesprekken om het management van het nieuwe bedrijf op orde te krijgen, een Nederlandse BV op te zetten, huisstijl, naam en al die andere zaken die het totaalplaatje moeten maken. Dan zal er nog een volgende reis volgen om de juiste medewerkers en het lokale management te selecteren. Het voelt als het maken van een enorme schuifpuzzel, maar dat is wat me motiveert als ondernemer. Van onzekerheid naar een zeker succes. Ik zal niet rusten voor het zover is! Natuurlijk hou ik je op de hoogte via dit weblog. Je kunt natuurlijk ook de foto’s van deze reis checken.

Ciao!
De Bossche zigeuner

Disclaimer: het is onmogelijk om alle rijke ervaringen van deze intensieve reis in één blogpost te proppen. Dit verhaal is daarom incompleet en sommige zaken kan ik achterwege gelaten hebben (positief en negatief) in mijn persoonlijke en/of bedrijfsbelang. Doe je eigen huiswerk als je een dergelijk avontuur aangaat :-)